Dług i gotówka samorządów od 2014 roku: otwarty zbiór danych
Ile długu i ile pieniędzy na rachunkach miała każda gmina, każdy powiat i każde województwo w Polsce, na koniec każdego roku od 2014 i w połowie 2026 roku. Dług z podziałem na obligacje i kredyty, gotówka z wyodrębnionymi lokatami, do tego dochody. Kwoty pochodzą ze sprawozdań, które samorządy składają w regionalnych izbach obrachunkowych, a Ministerstwo Finansów publikuje w systemie BeSTi@. Zbiór jest bezpłatny, na licencji CC BY 4.0.
Odczyt: na koniec 2025 roku 2 809 samorządów miało razem 115,5 mld zł długu i 53,9 mld zł gotówki i depozytów. Bez długu było 233 jednostek, a więcej pieniędzy na rachunkach niż długu miało 1 189. Na koniec 2014 roku było to 55 i 310, przy długu 72,2 mld zł i gotówce 13,8 mld zł.
Ile to według rodzaju samorządu?
Stan na 31 grudnia 2025. Liczba jednostek, które nie miały długu, i tych, które miały na rachunkach więcej, niż wynosił ich dług:
| Rodzaj | Jednostek | Bez długu | Gotówka większa od długu |
|---|---|---|---|
| gmina wiejska | 1 459 | 154 | 701 |
| gmina miejsko-wiejska | 718 | 38 | 225 |
| gmina miejska | 236 | 12 | 63 |
| miasto na prawach powiatu | 66 | 0 | 2 |
| powiat | 314 | 28 | 186 |
| województwo | 16 | 1 | 12 |
| Razem | 2 809 | 233 | 1 189 |
Dlaczego w połowie roku gotówki jest więcej?
Na 30 czerwca 2026 samorządy miały 92,8 mld zł gotówki i depozytów, a pół roku wcześniej 53,9 mld zł. To nie oszczędności z pół roku, tylko rytm budżetu: w pierwszym półroczu 2025 roku samorządy dostały 53,3% rocznych dochodów, a wydały 45,1% rocznych wydatków i tylko 29,7% wydatków majątkowych, czyli głównie inwestycji (Rb-NDS). Pieniądze na inwestycje leżą więc w czerwcu jeszcze na rachunkach. Dlatego stan z połowy roku porównuj z połową roku, a koniec roku z końcem roku. Ta sama uwaga dotyczy pola „gotowka_minus_dlug_zl”: w czerwcu wychodzi dodatnie dla 1 659 jednostek, w grudniu dla 1 189.
Jak pobrać dane?
Pliki w UTF-8 ze znacznikiem BOM, przecinek jako separator kolumn i kropka w liczbach. W polskim Excelu otwieraj je przez Dane → Z pliku tekstowego/CSV. W Pythonie czytaj z kodowaniem utf-8-sig, w R z fileEncoding = "UTF-8-BOM". Jeden wiersz pierwszego pliku to jedna jednostka w jednym okresie; tę samą jednostkę w różnych latach łączy kolumna „id_bestia” (gmina, która zmieniła rodzaj, ma w różnych latach inny TERYT). Okresy w wersji 2026-11-16: 31 grudnia 2014, 31 grudnia 2015, 31 grudnia 2016, 31 grudnia 2017, 31 grudnia 2018, 31 grudnia 2019, 31 grudnia 2020, 31 grudnia 2021, 31 grudnia 2022, 31 grudnia 2023, 31 grudnia 2024, 31 grudnia 2025, 30 czerwca 2026. Pod adresami dlug-gotowka.csv i prognozy-dlugu-miast.csv zawsze leży wersja najnowsza, a pliki z datą w nazwie się nie zmieniają. Sumy kontrolne SHA-256: dlug-gotowka.csv 44933aeb7eebe71edd6490cbd23e44ce7100c83710a0ca05142bc1326a4ced98;prognozy-dlugu-miast.csv 65bcbbfa052e80b33ef51a803c1dccde66c371bc3fcc82919f8a81b8e9024a80.
Co oznacza każda kolumna?
dlug-gotowka.csv
| Kolumna | Znaczenie |
|---|---|
| okres | dzień, na który podano stan: 31 grudnia każdego roku od 2014 albo 30 czerwca ostatniego roku (RRRR-MM-DD) |
| teryt | kod TERYT jednostki: 7 cyfr gmina (ostatnia to rodzaj gminy), 4 cyfry powiat i miasto na prawach powiatu, 2 cyfry województwo; gmina, która zmieniła rodzaj, ma w różnych latach różny kod |
| id_bestia | stały identyfikator jednostki w BeSTi@ (const-id); łączy wiersze tej samej jednostki z różnych lat |
| nazwa | nazwa jednostki w zapisie BeSTi@ (gminy zwykle wielkimi literami, powiaty bez słowa „powiat”) |
| typ | „Gw” gmina wiejska, „Gmw” gmina miejsko-wiejska, „Gm” gmina miejska, „M” miasto na prawach powiatu, „P” powiat, „W” województwo |
| typ_opis | typ jednostki słowami |
| wojewodztwo | województwo, w którym leży jednostka |
| dlug_zl | zobowiązania według tytułów dłużnych, Rb-Z część A, wiersz E, kolumna „kwota zadłużenia ogółem”, zł; suma czterech pól niżej; sprawozdanie łączne: urząd, jednostki i zakłady budżetowe |
| dlug_papiery_wartosciowe_zl | w tym papiery wartościowe, głównie obligacje komunalne (wiersz E1), zł |
| dlug_kredyty_pozyczki_zl | w tym kredyty i pożyczki, także umowy zaliczane do tej kategorii (wiersz E2), zł |
| dlug_przyjete_depozyty_zl | w tym przyjęte depozyty (wiersz E3), zł |
| dlug_zobowiazania_wymagalne_zl | w tym zobowiązania wymagalne, czyli niezapłacone w terminie (wiersz E4), zł |
| gotowka_i_depozyty_zl | Rb-N, wiersz N3 „gotówka i depozyty” (gotówka, rachunki bieżące i depozyty na żądanie, depozyty terminowe), stan na dzień okresu, zł |
| depozyty_terminowe_zl | w tym depozyty terminowe, czyli lokaty (Rb-N, wiersz N3.3), zł |
| gotowka_minus_dlug_zl | gotówka i depozyty minus dług, zł; dodatnia, gdy jednostka ma na rachunkach więcej, niż wynosi jej dług (nie znaczy to, że te pieniądze są wolne) |
| dochody_od_poczatku_roku_zl | dochody wykonane od 1 stycznia do dnia okresu, Rb-NDS wiersz A, zł; na 31 grudnia to dochody za cały rok |
| dlug_do_dochodow_pct | dług podzielony przez dochody roku, %; tylko na 31 grudnia (w połowie roku dochody są za pół roku); to nie jest wskaźnik z art. 243 ustawy o finansach publicznych |
prognozy-dlugu-miast.csv
| Kolumna | Znaczenie |
|---|---|
| teryt | kod TERYT miasta na prawach powiatu (4 cyfry) |
| nazwa | nazwa miasta w zapisie BeSTi@ |
| rok_bazowy | rok, na który uchwalono wieloletnią prognozę finansową (zwykle pod koniec roku poprzedniego) |
| uchwala | numer uchwały rady miasta z pierwszą uchwaloną prognozą w tym roku bazowym (kategoria „WPF” w BeSTi@, najwcześniejsza data podjęcia) |
| data_podjecia | data podjęcia tej uchwały |
| rok | rok, którego dotyczy prognoza (rok bazowy i cztery następne) |
| dlug_prognoza_zl | pozycja 6 „kwota długu” na koniec tego roku według tej prognozy, zł |
| dlug_wykonanie_zl | dług miasta na koniec tego roku według Rb-Z (wiersz E), zł; puste dla lat, których jeszcze nie ma |
Czego te liczby nie mówią?
- Gotówka to nie wolne pieniądze: są w niej środki z dotacji i funduszy unijnych przypisane do konkretnych wydatków, cudze depozyty i pieniądze na wydatki zaplanowane na kolejne miesiące.
- Dług pochodzi ze sprawozdania łącznego samorządu (urząd, jednostki i zakłady budżetowe), bez spółek komunalnych.
- Relacja długu do dochodów w pliku to prosty iloraz, a nie wskaźnik z art. 243 ustawy o finansach publicznych, który liczy się z rat i odsetek.
- Zbiór nikogo nie ocenia: dług mógł sfinansować inwestycje warte swojej ceny, a duża gotówka może czekać na zaplanowaną budowę.
- Kwoty są nominalne, bez inflacji, w takiej postaci, w jakiej jednostki je wykazały; korekty sprawozdań trafiają do kolejnych wersji.
Skąd są dane?
Wszystkie kwoty pochodzą z API systemu BeSTi@ Ministerstwa Finansów, pobrane 15 listopada 2026, zawsze z najnowszej wersji sprawozdania: Rb-Z część A (wiersze E, E1-E4, kolumna „kwota zadłużenia ogółem”), Rb-N (wiersze N3 i N3.3) i Rb-NDS (wiersz A). Pomijamy związki międzygminne i inne jednostki, które nie są samorządem. Prognozy długu miast to pozycja 6 „kwota długu” z pierwszej uchwalonej wieloletniej prognozy finansowej w każdym roku; omawia je analiza czy miasta spełniają własne prognozy długu. Dług 66 miast na prawach powiatu w tym zbiorze zgadza się co do grosza z danymi zestawienia zadłużenia miast, pobieranymi osobno (pilnuje tego test). Przykładowe zapytanie (koniec 2025 roku, Rb-Z): https://bestia-api.mf.gov.pl/api/pozycje-rbztd?filter[okres-rok]=2025&filter[okres-okres]=4&filter[symbol,in]=E,E1,E2,E3,E4&filter[sprawozdanie-najnowsze]=true&format=CSV.
Jakie są wersje zbioru?
- 2026-11-16: pierwsza wersja: koniec każdego roku 2014-2025 i 30 czerwca 2026 roku, sprawozdania pobrane z BeSTi@ 15 listopada 2026; drugi plik: pierwsze uchwalone prognozy długu 66 miast na prawach powiatu z lat 2014-2026 obok długu wykonanego. DOI 10.5281/zenodo.24262190.
Nowa wersja pojawi się, gdy Ministerstwo Finansów opublikuje sprawozdania za kolejny kwartał.
Jak cytować?
Zestawienie i pola wyliczone są na licencji CC BY 4.0: możesz z nich korzystać, także komercyjnie, pod warunkiem podania źródła. Kwoty ze sprawozdań to oficjalne dane publiczne Ministerstwa Finansów; korzystając z nich, podaj źródło: Ministerstwo Finansów, BeSTi@, https://bestia-api.mf.gov.pl/, pobrane 15 listopada 2026. Przykład cytowania zbioru:
Błażewski, R. (2026). Dług i gotówka samorządów 2014-2026 (wersja 2026-11-16) [Zbiór danych]. https://obrotomierz.pl/dane/dlug-samorzadow/. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.24262190
Powiązane: odsetki samorządów od gotówki, zadłużenie 66 miast na prawach powiatu, prognozy długu miast a wykonanie i pozostałe dane obrotomierza.
Widzisz błąd w danych? Napisz, poprawimy go w kolejnej wersji.