Czy miasta spełniają własne prognozy długu?
Odczyt: w latach 2014-2023 wszystkie 66 miast na prawach powiatu uchwaliło łącznie 587 prognoz długu, które da się dziś sprawdzić po dwóch latach. W 345 z nich (59%) prognoza zakładała, że dług w ciągu dwóch lat spadnie o więcej niż 2%. Spadł w 109 z tych przypadków (32%). Typowa prognoza zakładała, że w dwa lata dług zmieni się o -4,8%; typowa rzeczywista zmiana wyniosła +12,0%. Są też miasta, w których dług po dwóch latach był zawsze na poziomie prognozy albo niżej: Bydgoszcz, Poznań, Gdańsk, Gliwice; najczęściej zapowiadany spadek przychodził w miastach: Biała Podlaska (6 z 7), Przemyśl (7 z 9), Elbląg (7 z 10).
Każde miasto co roku uchwala wieloletnią prognozę finansową: plan dochodów, wydatków i długu na kolejne lata. Prognozy trafiają do regionalnych izb obrachunkowych, a Ministerstwo Finansów publikuje je w systemie BeSTi@ obok sprawozdań z wykonania. Wziąłem z każdego roku pierwszą uchwaloną prognozę każdego miasta i porównałem, jak według niej miał się zmienić dług w ciągu dwóch lat, z tym, jak zmienił się naprawdę (sprawozdanie Rb-Z). Liczby nikogo nie oceniają: prognoza obejmuje tylko to, co miasto zaplanowało w dniu uchwalenia, a kolejne budżety mogą dołożyć nowe inwestycje. Pokazują za to, jak bardzo można polegać na zapowiedzi, że dług zaraz zacznie spadać. Dług każdego miasta na tle pozostałych jest w zestawieniu zadłużenia miast.
Jak często zapowiadany spadek długu się spełnia?
W 345 z 587 sprawdzalnych prognoz miasto zakładało, że za dwa lata będzie miało o ponad 2% mniej długu niż na koniec roku uchwalenia. Spełniło się to w 109 przypadkach, czyli mniej więcej w co trzecim. Zapowiedź coś jednak mówi: gdy prognoza spadku nie zakładała, dług spadał rzadziej, w 39 z 242 przypadków (16%). Mediana prognozowanej zmiany długu w dwa lata to -4,8%, a mediana zmiany rzeczywistej +12,0%. Ponad połowa zapowiedzi spełniła się tylko w prognozach z 2014 roku (26 z 46); w prognozach z kolejnych lat najwyżej 42% (2020).
Dane wykresu w tabeli
| Rok prognozy | Prognozy | Zakładały spadek | Spadek się spełnił |
|---|---|---|---|
| 2014 | 56 | 46 | 26 |
| 2015 | 58 | 43 | 16 |
| 2016 | 52 | 28 | 8 |
| 2017 | 61 | 29 | 5 |
| 2018 | 51 | 25 | 5 |
| 2019 | 52 | 27 | 7 |
| 2020 | 64 | 36 | 15 |
| 2021 | 65 | 37 | 8 |
| 2022 | 65 | 33 | 8 |
| 2023 | 63 | 41 | 11 |
| Razem | 587 | 345 | 109 |
Dlaczego prognoza na bieżący rok trafia, a na kolejne lata nie?
W prognozie dług na koniec roku uchwalenia to dług z końca poprzedniego roku plus kredyty i obligacje zaplanowane w budżecie, minus raty. To w praktyce plan pożyczek na ten rok. Miasto bierze tyle albo mniej, niż zaplanowało, więc w 392 z 587 przypadków (67%) dług na koniec roku uchwalenia był niższy od prognozy, a gdy miasto wzięło cały zaplanowany kredyt, prognoza zgadzała się prawie co do złotówki. Dalej jest odwrotnie: dwa lata później dług był wyższy od prognozy w 369 przypadkach (63%). Prognoza na kolejne lata obejmuje tylko inwestycje już zaplanowane, a każdy następny budżet zwykle dokłada nowe; zakłada też nadwyżkę w bieżącym budżecie, której w ostatnich latach wielu miastom brakowało.
W których miastach dług jest niższy, niż zakładały prognozy?
W 4 miastach z co najmniej ośmioma sprawdzalnymi prognozami dług po dwóch latach był za każdym razem na poziomie prognozy albo niżej: Bydgoszcz (10 z 10), Poznań (10 z 10), Gdańsk (8 z 8), Gliwice (8 z 8). Najczęściej zapowiadany spadek długu przychodził w miastach: Biała Podlaska (6 z 7), Przemyśl (7 z 9), Elbląg (7 z 10). Zwykle oznacza to, że miasto pożyczało mniej, niż zakładał plan na dany rok, a nie że trafnie przewidziało spadek: prognoza na rok uchwalenia była częściej zawyżona, a od wyższej podstawy łatwiej zmieścić się w planie. W sumie 25 z 65 miast, które mają co najmniej pięć sprawdzalnych prognoz, miało dług po dwóch latach na poziomie prognozy albo niżej w co najmniej połowie lat.
Gdzie zapowiadany spadek nie przychodzi?
W 8 miastach prognoza co najmniej sześć razy zakładała spadek długu w ciągu dwóch lat, a dług ani razu nie spadł w tym czasie o ponad 2%: Koszalin (10 z 10), Łomża (9 z 9), Wałbrzych (8 z 8), Zielona Góra (8 z 8), Siedlce (7 z 7), Bytom (6 z 6), Lublin (6 z 6), Mysłowice (6 z 6). Najdłuższa seria to Koszalin: 10 zapowiedzi spadku w 10 sprawdzalnych prognozach z lat 2014-2023. To nie musi znaczyć, że plany były źle przygotowane: spadek długu w prognozie zwykle wynika z tego, że na kolejne lata nie ma jeszcze zaplanowanych nowych inwestycji, a gdy przychodzi kolejny rok, pojawiają się nowe.
Wszystkie 66 miast
Dla każdego miasta: ile jego prognoz z lat 2014-2023 da się sprawdzić, ile z nich zakładało spadek długu w dwa lata i ile razy spadek przyszedł, w ilu latach dług po dwóch latach był na poziomie prognozy albo niżej oraz czy najnowsza prognoza zakłada spadek długu między 2026 a 2028 rokiem. Liczba prognoz bywa mniejsza niż 10, bo w części lat pierwszy dokument miasta w BeSTi@ to zmiana prognozy, a nie nowa prognoza.
| Miasto | Zapowiedzi spadku: spełnione | Dług po 2 latach na poziomie prognozy albo niżej |
|---|---|---|
| Biała Podlaskanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 6 z 7 | 5 z 10 |
| Białystoknajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 2 z 5 | 5 z 10 |
| Bielsko-Białanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 0 z 1 | 6 z 6 |
| Bydgoszcznajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 2 z 2 | 10 z 10 |
| Bytomnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 0 z 6 | 1 z 10 |
| Chełmnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 3 z 9 | 3 z 10 |
| Chorzównajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | brak zapowiedzi | 7 z 8 |
| Częstochowanajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 0 z 3 | 0 z 7 |
| Dąbrowa Górniczanajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 4 z 7 | 1 z 7 |
| Elblągnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 7 z 10 | 1 z 10 |
| Gdańsknajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 1 z 1 | 8 z 8 |
| Gdynianajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 1 z 6 | 0 z 7 |
| Gliwicenajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 1 z 3 | 8 z 8 |
| Gorzów Wielkopolskinajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 1 z 2 | 4 z 10 |
| Grudziądznajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 3 z 7 | 5 z 10 |
| Jastrzębie-Zdrójnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 2 z 5 | 3 z 8 |
| Jaworznonajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 4 z 8 | 3 z 8 |
| Jelenia Góranajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 4 z 8 | 0 z 10 |
| Kalisznajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 1 z 6 | 1 z 9 |
| Katowicenajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 2 z 2 | 4 z 8 |
| Kielcenajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 0 z 4 | 3 z 9 |
| Koninnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 3 z 9 | 0 z 10 |
| Koszalinnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 0 z 10 | 0 z 10 |
| Krakównajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 0 z 3 | 0 z 10 |
| Krosnonajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 0 z 3 | 4 z 10 |
| Legnicanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 2 z 6 | 4 z 10 |
| Lesznonajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 4 z 10 | 0 z 10 |
| Lublinnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 0 z 6 | 0 z 10 |
| Łomżanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 0 z 9 | 0 z 10 |
| Łódźnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 1 z 5 | 2 z 10 |
| Mysłowicenajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 0 z 6 | 0 z 9 |
| Nowy Sącznajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 5 z 9 | 5 z 10 |
| Olsztynnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 1 z 3 | 8 z 10 |
| Opolenajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | brak zapowiedzi | 9 z 10 |
| Ostrołękanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 3 z 5 | 4 z 7 |
| Piekary Śląskienajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 3 z 10 | 4 z 10 |
| Piotrków Trybunalskinajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 3 z 6 | 7 z 10 |
| Płocknajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 2 z 5 | 5 z 7 |
| Poznańnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 2 z 2 | 10 z 10 |
| Przemyślnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 7 z 9 | 4 z 10 |
| Radomnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 0 z 1 | 0 z 7 |
| Ruda Śląskanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 0 z 5 | 1 z 6 |
| Rybniknajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 0 z 1 | 5 z 6 |
| Rzeszównajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | brak zapowiedzi | 7 z 10 |
| Siedlcenajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 0 z 7 | 0 z 7 |
| Siemianowice Śląskienajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 1 z 9 | 0 z 9 |
| Skierniewicenajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 0 z 2 | 8 z 10 |
| Słupsknajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 3 z 3 | 4 z 6 |
| Sopotnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 1 z 2 | 1 z 2 |
| Sosnowiecnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 2 z 8 | 0 z 10 |
| Suwałkinajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 1 z 10 | 0 z 10 |
| Szczecinnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 3 z 4 | 3 z 10 |
| Świętochłowicenajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 2 z 8 | 2 z 8 |
| Świnoujścienajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 1 z 2 | 8 z 9 |
| Tarnobrzegnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 2 z 9 | 1 z 10 |
| Tarnównajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 0 z 5 | 1 z 8 |
| Toruńnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | brak zapowiedzi | 8 z 10 |
| Tychynajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | 4 z 7 | 9 z 10 |
| Wałbrzychnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 0 z 8 | 0 z 10 |
| Warszawanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | brak zapowiedzi | 7 z 9 |
| Włocławeknajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 4 z 10 | 0 z 10 |
| Wrocławnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 | brak zapowiedzi | 5 z 9 |
| Zabrzenajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 1 z 6 | 0 z 7 |
| Zamośćnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 2 z 4 | 3 z 10 |
| Zielona Góranajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 0 z 8 | 1 z 10 |
| Żorynajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 | 2 z 8 | 0 z 8 |
Co zapowiadają najnowsze prognozy?
Według najnowszych prognoz w BeSTi@ (rok bazowy 2026) 28 z 66 miast zakłada, że na koniec 2028 roku będzie miało o ponad 2% mniej długu niż na koniec 2026 roku. Projekty prognoz na 2027 rok miasta składały do 15 listopada 2026 roku; gdy pojawią się w BeSTi@, dopiszę je tutaj.
Co na to badania?
Nie znalazłem wcześniejszego zestawienia, które porównuje prognozy długu wszystkich miast na prawach powiatu z wykonaniem. Raport Instytutu Badań Systemowych PAN z 2015 roku opisuje ten sam kształt prognoz i jego przyczynę: samorządy planują nowe zobowiązania najwyżej na cztery lata, więc w dalszych latach prognozowany dług szybko maleje. Analiza Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej z 2022 roku ocenia realistyczność prognoz po ich horyzoncie i założeniach makroekonomicznych i dochodzi do wniosku, że prognozy nie są realistyczne; zwraca też uwagę, że w miastach na prawach powiatu horyzont prognoz sięga 25-35 lat. To porównanie sprawdza prognozy od drugiej strony: po latach, na sprawozdaniach z wykonania.
Czego te liczby nie mówią?
- Nie oceniają, czy dług był potrzebny ani czy inwestycje były warte kredytów.
- Prognoza to plan z dnia uchwalenia; w ciągu roku miasto zmienia ją wiele razy, a tu liczymy tylko pierwszą wersję z każdego roku.
- Próg 2% oddziela spadek od szumu; przy innym progu liczby się zmieniają, ale proporcja zapowiedzi do spełnionych zostaje podobna.
- Dług miejskich spółek nie wchodzi ani do prognozy, ani do sprawozdania Rb-Z.
Jak cytować tę analizę?
Błażewski, R. (2026). Czy miasta spełniają własne prognozy długu?. obrotomierz.pl. https://obrotomierz.pl/analizy/prognozy-dlugu-miast/
Najczęstsze pytania
Jak często miasta spełniają prognozę spadku długu?
W latach 2014-2023 wszystkie 66 miast na prawach powiatu uchwaliło łącznie 587 prognoz, które da się dziś sprawdzić po dwóch latach. W 345 z nich (59%) prognoza zakładała, że dług w ciągu dwóch lat spadnie o więcej niż 2%. Spadł w 109 z tych przypadków, czyli w 32%. Typowa prognoza zakładała zmianę długu o -4,8%, a typowa rzeczywista zmiana wyniosła +12,0%.
Dlaczego prognoza długu na bieżący rok tak często się zgadza?
Bo dług na koniec bieżącego roku to w prognozie dług z końca poprzedniego roku plus kredyty i obligacje zaplanowane w budżecie, minus raty. Miasto zwykle bierze tyle albo mniej, niż zaplanowało, więc w 67% przypadków dług na koniec roku uchwalenia był niższy od prognozy. Dwa lata później było odwrotnie: w 63% przypadków dług był wyższy od prognozy.
W których miastach dług jest niższy, niż zakładały prognozy?
W Bydgoszcz (10 z 10), Poznań (10 z 10), Gdańsk (8 z 8), Gliwice (8 z 8) dług po dwóch latach był zawsze na poziomie prognozy albo niżej, zwykle dlatego, że pożyczały mniej, niż planowały. Najczęściej spełniała się zapowiedź spadku długu w miastach: Biała Podlaska (6 z 7), Przemyśl (7 z 9), Elbląg (7 z 10). W sumie 25 z 65 miast z co najmniej pięcioma sprawdzalnymi prognozami miało dług na poziomie prognozy albo niżej w co najmniej połowie lat.
Czy prognoza długu w WPF to obietnica?
Nie. Wieloletnia prognoza finansowa pokazuje, jak zmieni się dług, jeśli miasto zrealizuje to, co już zaplanowało. Każdy kolejny budżet może dołożyć nowe inwestycje i nowe kredyty, a dochody i wydatki zależą też od przepisów i gospodarki. Dlatego porównanie mówi, jak często plan się sprawdzał, a nie kto miał rację.
Ile miast zapowiada teraz spadek długu?
Według najnowszych prognoz w BeSTi@ (rok bazowy 2026) 28 z 66 miast zakłada, że dług na koniec 2028 roku będzie niższy o więcej niż 2% niż na koniec 2026 roku.
Źródła i metoda
Prognoza to pozycja 6 „kwota długu” z wieloletniej prognozy finansowej w BeSTi@. Z każdego roku bazowego biorę pierwszą uchwaloną prognozę miasta (kategoria „WPF”, najwcześniejsza data podjęcia uchwały), bez późniejszych zmian. Wykonanie to wiersz E sprawozdania Rb-Z na koniec roku. Spadek oznacza, że dług po dwóch latach jest niższy o więcej niż 2% od długu na koniec roku uchwalenia: w prognozie porównuję prognozę na rok uchwalenia z prognozą na dwa lata później, w wykonaniu dług z tych samych dwóch końców roku. Sprawdzalne są prognozy z lat 2014-2023, bo wykonanie znamy do 2025 roku. W 73 z 660 par miasto i rok w BeSTi@ nie ma pierwszej uchwalonej prognozy (najczęściej w latach 2014-2019 jest tylko projekt i późniejsze zmiany); te pary pomijam. Niezależna kontrola z najwcześniejszą zmianą prognozy w ich miejsce dała prawie te same odsetki (60% zapowiedzi spadku, 32% spełnionych), ale przy miastach z małą liczbą prognoz listy mogłyby się zmienić, dlatego wymagam co najmniej pięciu albo ośmiu prognoz. Wszystkie prognozy i wykonanie każdego miasta są do pobrania w otwartym zbiorze Dług i gotówka samorządów (plik prognozy-dlugu-miast.csv). Dane pobrane 15 listopada 2026.
- Ministerstwo Finansów, system BeSTi@: wieloletnie prognozy finansowe miast na prawach powiatu z lat 2014-2026, pozycja „kwota długu” : prognozy długu z każdej pierwszej uchwalonej prognozy w roku.
- Ministerstwo Finansów, system BeSTi@: sprawozdania Rb-Z miast na prawach powiatu za lata 2014-2025 : dług na koniec każdego roku (wiersz E).
- Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1447 : art. 226-232: co zawiera wieloletnia prognoza finansowa i jak się ją zmienia.
- K.S. Cichocki, L. Kruś, Zarządzanie inwestycjami i długiem jednostek samorządu terytorialnego przy wykorzystaniu optymalizacji wielokryterialnej, Raport Badawczy RB/24/2015, Instytut Badań Systemowych PAN : dlaczego prognozowany dług w dalszych latach maleje.
- K. Siwek, Realistyczność wieloletniej prognozy finansowej jednostek samorządu terytorialnego, Analiza CELowa nr 5/2022, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej : horyzont prognoz i założenia makroekonomiczne.