Przejdź do treści
obrotomierz
Samorządy karty gmin i miast

Czy miasta spełniają własne prognozy długu?

Odczyt: w latach 2014-2023 wszystkie 66 miast na prawach powiatu uchwaliło łącznie 587 prognoz długu, które da się dziś sprawdzić po dwóch latach. W 345 z nich (59%) prognoza zakładała, że dług w ciągu dwóch lat spadnie o więcej niż 2%. Spadł w 109 z tych przypadków (32%). Typowa prognoza zakładała, że w dwa lata dług zmieni się o -4,8%; typowa rzeczywista zmiana wyniosła +12,0%. Są też miasta, w których dług po dwóch latach był zawsze na poziomie prognozy albo niżej: Bydgoszcz, Poznań, Gdańsk, Gliwice; najczęściej zapowiadany spadek przychodził w miastach: Biała Podlaska (6 z 7), Przemyśl (7 z 9), Elbląg (7 z 10).

Każde miasto co roku uchwala wieloletnią prognozę finansową: plan dochodów, wydatków i długu na kolejne lata. Prognozy trafiają do regionalnych izb obrachunkowych, a Ministerstwo Finansów publikuje je w systemie BeSTi@ obok sprawozdań z wykonania. Wziąłem z każdego roku pierwszą uchwaloną prognozę każdego miasta i porównałem, jak według niej miał się zmienić dług w ciągu dwóch lat, z tym, jak zmienił się naprawdę (sprawozdanie Rb-Z). Liczby nikogo nie oceniają: prognoza obejmuje tylko to, co miasto zaplanowało w dniu uchwalenia, a kolejne budżety mogą dołożyć nowe inwestycje. Pokazują za to, jak bardzo można polegać na zapowiedzi, że dług zaraz zacznie spadać. Dług każdego miasta na tle pozostałych jest w zestawieniu zadłużenia miast.

Jak często zapowiadany spadek długu się spełnia?

W 345 z 587 sprawdzalnych prognoz miasto zakładało, że za dwa lata będzie miało o ponad 2% mniej długu niż na koniec roku uchwalenia. Spełniło się to w 109 przypadkach, czyli mniej więcej w co trzecim. Zapowiedź coś jednak mówi: gdy prognoza spadku nie zakładała, dług spadał rzadziej, w 39 z 242 przypadków (16%). Mediana prognozowanej zmiany długu w dwa lata to -4,8%, a mediana zmiany rzeczywistej +12,0%. Ponad połowa zapowiedzi spełniła się tylko w prognozach z 2014 roku (26 z 46); w prognozach z kolejnych lat najwyżej 42% (2020).

0 10 20 30 40 50 60 70 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23
Jasne słupki: prognozy z danego roku, które zakładały spadek długu w dwa lata o ponad 2%; ciemne: te, po których dług naprawdę spadł · rok uchwalenia prognozy 2014-2023 · obrotomierz.pl z danych Ministerstwa Finansów (BeSTi@)
Dane wykresu w tabeli
Prognozy długu miast w kolejnych latach: zapowiedzi spadku i spełnione zapowiedzi
Rok prognozy Prognozy Zakładały spadek Spadek się spełnił
2014 56 46 26
2015 58 43 16
2016 52 28 8
2017 61 29 5
2018 51 25 5
2019 52 27 7
2020 64 36 15
2021 65 37 8
2022 65 33 8
2023 63 41 11
Razem 587 345 109

Dlaczego prognoza na bieżący rok trafia, a na kolejne lata nie?

W prognozie dług na koniec roku uchwalenia to dług z końca poprzedniego roku plus kredyty i obligacje zaplanowane w budżecie, minus raty. To w praktyce plan pożyczek na ten rok. Miasto bierze tyle albo mniej, niż zaplanowało, więc w 392 z 587 przypadków (67%) dług na koniec roku uchwalenia był niższy od prognozy, a gdy miasto wzięło cały zaplanowany kredyt, prognoza zgadzała się prawie co do złotówki. Dalej jest odwrotnie: dwa lata później dług był wyższy od prognozy w 369 przypadkach (63%). Prognoza na kolejne lata obejmuje tylko inwestycje już zaplanowane, a każdy następny budżet zwykle dokłada nowe; zakłada też nadwyżkę w bieżącym budżecie, której w ostatnich latach wielu miastom brakowało.

W których miastach dług jest niższy, niż zakładały prognozy?

W 4 miastach z co najmniej ośmioma sprawdzalnymi prognozami dług po dwóch latach był za każdym razem na poziomie prognozy albo niżej: Bydgoszcz (10 z 10), Poznań (10 z 10), Gdańsk (8 z 8), Gliwice (8 z 8). Najczęściej zapowiadany spadek długu przychodził w miastach: Biała Podlaska (6 z 7), Przemyśl (7 z 9), Elbląg (7 z 10). Zwykle oznacza to, że miasto pożyczało mniej, niż zakładał plan na dany rok, a nie że trafnie przewidziało spadek: prognoza na rok uchwalenia była częściej zawyżona, a od wyższej podstawy łatwiej zmieścić się w planie. W sumie 25 z 65 miast, które mają co najmniej pięć sprawdzalnych prognoz, miało dług po dwóch latach na poziomie prognozy albo niżej w co najmniej połowie lat.

Gdzie zapowiadany spadek nie przychodzi?

W 8 miastach prognoza co najmniej sześć razy zakładała spadek długu w ciągu dwóch lat, a dług ani razu nie spadł w tym czasie o ponad 2%: Koszalin (10 z 10), Łomża (9 z 9), Wałbrzych (8 z 8), Zielona Góra (8 z 8), Siedlce (7 z 7), Bytom (6 z 6), Lublin (6 z 6), Mysłowice (6 z 6). Najdłuższa seria to Koszalin: 10 zapowiedzi spadku w 10 sprawdzalnych prognozach z lat 2014-2023. To nie musi znaczyć, że plany były źle przygotowane: spadek długu w prognozie zwykle wynika z tego, że na kolejne lata nie ma jeszcze zaplanowanych nowych inwestycji, a gdy przychodzi kolejny rok, pojawiają się nowe.

Wszystkie 66 miast

Dla każdego miasta: ile jego prognoz z lat 2014-2023 da się sprawdzić, ile z nich zakładało spadek długu w dwa lata i ile razy spadek przyszedł, w ilu latach dług po dwóch latach był na poziomie prognozy albo niżej oraz czy najnowsza prognoza zakłada spadek długu między 2026 a 2028 rokiem. Liczba prognoz bywa mniejsza niż 10, bo w części lat pierwszy dokument miasta w BeSTi@ to zmiana prognozy, a nie nowa prognoza.

Prognozy długu 66 miast na prawach powiatu a wykonanie
Miasto Zapowiedzi spadku: spełnione Dług po 2 latach na poziomie prognozy albo niżej
Biała Podlaskanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 6 z 7 5 z 10
Białystoknajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 2 z 5 5 z 10
Bielsko-Białanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 0 z 1 6 z 6
Bydgoszcznajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 2 z 2 10 z 10
Bytomnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 0 z 6 1 z 10
Chełmnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 3 z 9 3 z 10
Chorzównajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 brak zapowiedzi 7 z 8
Częstochowanajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 0 z 3 0 z 7
Dąbrowa Górniczanajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 4 z 7 1 z 7
Elblągnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 7 z 10 1 z 10
Gdańsknajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 1 z 1 8 z 8
Gdynianajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 1 z 6 0 z 7
Gliwicenajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 1 z 3 8 z 8
Gorzów Wielkopolskinajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 1 z 2 4 z 10
Grudziądznajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 3 z 7 5 z 10
Jastrzębie-Zdrójnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 2 z 5 3 z 8
Jaworznonajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 4 z 8 3 z 8
Jelenia Góranajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 4 z 8 0 z 10
Kalisznajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 1 z 6 1 z 9
Katowicenajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 2 z 2 4 z 8
Kielcenajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 0 z 4 3 z 9
Koninnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 3 z 9 0 z 10
Koszalinnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 0 z 10 0 z 10
Krakównajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 0 z 3 0 z 10
Krosnonajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 0 z 3 4 z 10
Legnicanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 2 z 6 4 z 10
Lesznonajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 4 z 10 0 z 10
Lublinnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 0 z 6 0 z 10
Łomżanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 0 z 9 0 z 10
Łódźnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 1 z 5 2 z 10
Mysłowicenajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 0 z 6 0 z 9
Nowy Sącznajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 5 z 9 5 z 10
Olsztynnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 1 z 3 8 z 10
Opolenajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 brak zapowiedzi 9 z 10
Ostrołękanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 3 z 5 4 z 7
Piekary Śląskienajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 3 z 10 4 z 10
Piotrków Trybunalskinajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 3 z 6 7 z 10
Płocknajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 2 z 5 5 z 7
Poznańnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 2 z 2 10 z 10
Przemyślnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 7 z 9 4 z 10
Radomnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 0 z 1 0 z 7
Ruda Śląskanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 0 z 5 1 z 6
Rybniknajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 0 z 1 5 z 6
Rzeszównajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 brak zapowiedzi 7 z 10
Siedlcenajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 0 z 7 0 z 7
Siemianowice Śląskienajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 1 z 9 0 z 9
Skierniewicenajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 0 z 2 8 z 10
Słupsknajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 3 z 3 4 z 6
Sopotnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 1 z 2 1 z 2
Sosnowiecnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 2 z 8 0 z 10
Suwałkinajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 1 z 10 0 z 10
Szczecinnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 3 z 4 3 z 10
Świętochłowicenajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 2 z 8 2 z 8
Świnoujścienajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 1 z 2 8 z 9
Tarnobrzegnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 2 z 9 1 z 10
Tarnównajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 0 z 5 1 z 8
Toruńnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 brak zapowiedzi 8 z 10
Tychynajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 4 z 7 9 z 10
Wałbrzychnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 0 z 8 0 z 10
Warszawanajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 brak zapowiedzi 7 z 9
Włocławeknajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 4 z 10 0 z 10
Wrocławnajnowsza prognoza: bez spadku 2026-2028 brak zapowiedzi 5 z 9
Zabrzenajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 1 z 6 0 z 7
Zamośćnajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 2 z 4 3 z 10
Zielona Góranajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 0 z 8 1 z 10
Żorynajnowsza prognoza: spadek 2026-2028 2 z 8 0 z 8

Co zapowiadają najnowsze prognozy?

Według najnowszych prognoz w BeSTi@ (rok bazowy 2026) 28 z 66 miast zakłada, że na koniec 2028 roku będzie miało o ponad 2% mniej długu niż na koniec 2026 roku. Projekty prognoz na 2027 rok miasta składały do 15 listopada 2026 roku; gdy pojawią się w BeSTi@, dopiszę je tutaj.

Co na to badania?

Nie znalazłem wcześniejszego zestawienia, które porównuje prognozy długu wszystkich miast na prawach powiatu z wykonaniem. Raport Instytutu Badań Systemowych PAN z 2015 roku opisuje ten sam kształt prognoz i jego przyczynę: samorządy planują nowe zobowiązania najwyżej na cztery lata, więc w dalszych latach prognozowany dług szybko maleje. Analiza Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej z 2022 roku ocenia realistyczność prognoz po ich horyzoncie i założeniach makroekonomicznych i dochodzi do wniosku, że prognozy nie są realistyczne; zwraca też uwagę, że w miastach na prawach powiatu horyzont prognoz sięga 25-35 lat. To porównanie sprawdza prognozy od drugiej strony: po latach, na sprawozdaniach z wykonania.

Czego te liczby nie mówią?

Jak cytować tę analizę?

Błażewski, R. (2026). Czy miasta spełniają własne prognozy długu?. obrotomierz.pl. https://obrotomierz.pl/analizy/prognozy-dlugu-miast/

Najczęstsze pytania

Jak często miasta spełniają prognozę spadku długu?

W latach 2014-2023 wszystkie 66 miast na prawach powiatu uchwaliło łącznie 587 prognoz, które da się dziś sprawdzić po dwóch latach. W 345 z nich (59%) prognoza zakładała, że dług w ciągu dwóch lat spadnie o więcej niż 2%. Spadł w 109 z tych przypadków, czyli w 32%. Typowa prognoza zakładała zmianę długu o -4,8%, a typowa rzeczywista zmiana wyniosła +12,0%.

Dlaczego prognoza długu na bieżący rok tak często się zgadza?

Bo dług na koniec bieżącego roku to w prognozie dług z końca poprzedniego roku plus kredyty i obligacje zaplanowane w budżecie, minus raty. Miasto zwykle bierze tyle albo mniej, niż zaplanowało, więc w 67% przypadków dług na koniec roku uchwalenia był niższy od prognozy. Dwa lata później było odwrotnie: w 63% przypadków dług był wyższy od prognozy.

W których miastach dług jest niższy, niż zakładały prognozy?

W Bydgoszcz (10 z 10), Poznań (10 z 10), Gdańsk (8 z 8), Gliwice (8 z 8) dług po dwóch latach był zawsze na poziomie prognozy albo niżej, zwykle dlatego, że pożyczały mniej, niż planowały. Najczęściej spełniała się zapowiedź spadku długu w miastach: Biała Podlaska (6 z 7), Przemyśl (7 z 9), Elbląg (7 z 10). W sumie 25 z 65 miast z co najmniej pięcioma sprawdzalnymi prognozami miało dług na poziomie prognozy albo niżej w co najmniej połowie lat.

Czy prognoza długu w WPF to obietnica?

Nie. Wieloletnia prognoza finansowa pokazuje, jak zmieni się dług, jeśli miasto zrealizuje to, co już zaplanowało. Każdy kolejny budżet może dołożyć nowe inwestycje i nowe kredyty, a dochody i wydatki zależą też od przepisów i gospodarki. Dlatego porównanie mówi, jak często plan się sprawdzał, a nie kto miał rację.

Ile miast zapowiada teraz spadek długu?

Według najnowszych prognoz w BeSTi@ (rok bazowy 2026) 28 z 66 miast zakłada, że dług na koniec 2028 roku będzie niższy o więcej niż 2% niż na koniec 2026 roku.

Źródła i metoda

Prognoza to pozycja 6 „kwota długu” z wieloletniej prognozy finansowej w BeSTi@. Z każdego roku bazowego biorę pierwszą uchwaloną prognozę miasta (kategoria „WPF”, najwcześniejsza data podjęcia uchwały), bez późniejszych zmian. Wykonanie to wiersz E sprawozdania Rb-Z na koniec roku. Spadek oznacza, że dług po dwóch latach jest niższy o więcej niż 2% od długu na koniec roku uchwalenia: w prognozie porównuję prognozę na rok uchwalenia z prognozą na dwa lata później, w wykonaniu dług z tych samych dwóch końców roku. Sprawdzalne są prognozy z lat 2014-2023, bo wykonanie znamy do 2025 roku. W 73 z 660 par miasto i rok w BeSTi@ nie ma pierwszej uchwalonej prognozy (najczęściej w latach 2014-2019 jest tylko projekt i późniejsze zmiany); te pary pomijam. Niezależna kontrola z najwcześniejszą zmianą prognozy w ich miejsce dała prawie te same odsetki (60% zapowiedzi spadku, 32% spełnionych), ale przy miastach z małą liczbą prognoz listy mogłyby się zmienić, dlatego wymagam co najmniej pięciu albo ośmiu prognoz. Wszystkie prognozy i wykonanie każdego miasta są do pobrania w otwartym zbiorze Dług i gotówka samorządów (plik prognozy-dlugu-miast.csv). Dane pobrane 15 listopada 2026.

  1. Ministerstwo Finansów, system BeSTi@: wieloletnie prognozy finansowe miast na prawach powiatu z lat 2014-2026, pozycja „kwota długu” : prognozy długu z każdej pierwszej uchwalonej prognozy w roku.
  2. Ministerstwo Finansów, system BeSTi@: sprawozdania Rb-Z miast na prawach powiatu za lata 2014-2025 : dług na koniec każdego roku (wiersz E).
  3. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1447 : art. 226-232: co zawiera wieloletnia prognoza finansowa i jak się ją zmienia.
  4. K.S. Cichocki, L. Kruś, Zarządzanie inwestycjami i długiem jednostek samorządu terytorialnego przy wykorzystaniu optymalizacji wielokryterialnej, Raport Badawczy RB/24/2015, Instytut Badań Systemowych PAN : dlaczego prognozowany dług w dalszych latach maleje.
  5. K. Siwek, Realistyczność wieloletniej prognozy finansowej jednostek samorządu terytorialnego, Analiza CELowa nr 5/2022, Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej : horyzont prognoz i założenia makroekonomiczne.