Ile kosztuje wyjście z obligacji przed czasem i jak to się zmieniło?

Odczyt: z odczytu 1213 listów emisyjnych z lat 2003–2026 wynika, że opłata za przedterminowy wykup była stabilna przez niemal dekadę: mediana 0,70 zł od kwietnia 2015. We wrześniu 2024 wzrosła w czterech rodzinach naraz, a w grudniu doszła piąta. Mediana rynkowa skoczyła do 2,00 zł. Dla dziesięcioletniej EDO opłata przeszła drogę z 1 zł w 2004 przez 2 zł w 2010 do 3 zł dzisiaj.

Obrotomierz zajmuje się depozytami i promocjami bankowymi, a obligacje pojawiają się tu jako punkt odniesienia. Ten tekst dotyczy jednej liczby, którą łatwo przeoczyć przy zakupie, a która decyduje o tym, ile zostaje, gdy trzeba wyjść wcześniej. Prześledziłem ją emisja po emisji, od sierpnia 2003 do sierpnia 2026. Wszystkie daty pochodzą z listów emisyjnych, nie z omówień.

Dekada spokoju i jeden wrzesień

Historia dzieli się na trzy okresy. Od 2004 do 2014 mediana opłaty wynosiła 1,00 zł. W kwietniu 2015 Ministerstwo Finansów ją obniżyło do 0,70 zł i tak zostało przez dziewięć lat. Potem przyszedł wrzesień 2024: w jednym miesiącu EDO poszła z 2 na 3 zł, ROD z 2 na 3 zł, ROS z 0,70 na 2 zł, a TOS z 0,70 na 1 zł. W grudniu dołączyła COI, z 0,70 na 2 zł. Roczna ROR i dwuletnia DOR zostały nietknięte.

Podwyżka nie była korektą jednej serii. W ciągu czterech miesięcy objęła pięć z siedmiu sprzedawanych rodzin, a im dłuższa obligacja, tym mocniej.

Ma to praktyczny skutek przy czytaniu poradników. Opracowania powstałe przed jesienią 2024 podają dla COI opłatę 0,70 zł, a dla EDO 2 zł, i były wtedy poprawne. Dziś jest to 2 zł i 3 zł. Jeśli trafisz na wyliczenie kosztu wcześniejszego wyjścia bez daty przy liczbie, warto sprawdzić stawkę w liście emisyjnym swojej serii, bo opłata jest parametrem konkretnej emisji, a nie cechą rodziny.

Ta sama opłata, dwa razy dłuższa martwa strefa

Sama kwota w złotych mówi mniej niż to, ile czasu potrzeba, żeby ją odrobić. Potrącenie nie przekracza narosłych odsetek, więc dopóki odsetki są mniejsze od opłaty, zabiera je w całości. Powstaje martwa strefa, w której wyjście daje dokładnie zero. Jej długość zależy od dwóch rzeczy naraz: wysokości opłaty i oprocentowania pierwszego roku.

Obie zmieniły się w tę samą stronę. W czerwcu 2023 EDO miała oprocentowanie 7,25% i opłatę 2 zł, więc martwa strefa trwała około 3,3 miesiąca. Dziś ma 5,35% i 3 zł, czyli około 6,7 miesiąca. Wyższa opłata i niższa stopa spotkały się i podwoiły okres, w którym z obligacji nie da się wyjąć nic ponad wpłacony kapitał.

Warto to czytać ostrożnie: za wydłużenie odpowiada podwyżka opłaty i spadek oprocentowania. Gdyby stopy wróciły do poziomu z 2023, martwa strefa skróciłaby się sama, mimo wyższej opłaty.

Czego opłata nie robi

Nie sięga po kapitał. Przy EDO, TOS, ROS i ROD list emisyjny stawia osobne zastrzeżenie: należność z przedterminowego wykupu nie może być niższa niż wartość nominalna. Nie ma też podatku od tego, czego nie wypłacono. Informator obligacyjny Ministerstwa Finansów mówi, że opodatkowaniu podlega kwota postawiona do dyspozycji pomniejszona o opłatę, więc w martwej strefie nie zostaje nic i podatku nie ma w ogóle.

⚠ Są trzy wyjątki i nie widać ich w kwocie opłaty, tylko w brzmieniu klauzuli. Przy rocznej ROR, dwuletniej DOR i czteroletniej COI od drugiego okresu odsetkowego opłata jest ryczałtowa i nie jest ograniczona do narosłych odsetek. Z naszego wyliczenia ROR zamknięta tuż po pierwszym miesiącu daje minus 2,73% w skali roku, czyli mniej niż wpłacone 100 zł. Przy COI okres odsetkowy trwa rok, więc ta sytuacja zaczyna się dopiero w drugim roku. To jedyne trzy rodziny, w których wyjście tuż po wypłacie odsetek kosztuje realnie.

Jak to policzyłem

Pobrałem komplet listów emisyjnych u emitenta, z archiwum włącznie, i odczytałem kwotę potrącenia z każdego. Klauzula ma w korpusie dwa brzmienia: starsze listy mówią, że odsetki należne są pomniejszane o określoną kwotę, nowsze, że należność jest pomniejszana o narosłe odsetki, ale nie więcej niż określona kwota. Znaczą to samo, ale wzorzec musi łapać oba, inaczej znika połowa historii.

Jedna liczba omal nie przeszła do wyniku jako fakt. Wzorzec bez kotwicy kontekstowej złapał w jednym starym liście zdanie o cenie emisyjnej „nie wyższej niż 105,00 zł” i zapisał 105 zł jako opłatę przy nominale 100 zł. Dlatego wzorce na kwoty mają teraz kotwicę i ogranicznik, a rodzina, w której to wystąpiło, nie pojawia się w tym zestawieniu.

Zobacz też

Co ta opłata oznacza w złotych przy konkretnym momencie wyjścia, pokazuję w analizie ile daje obligacja, jeśli wyjdziesz wcześniej. Jeśli szukasz miejsca na pieniądze, które mają zostać płynne, aktualne stawki zbieram w rankingach kont oszczędnościowych i lokat.

Zakres tego tekstu

To jest zestawienie na publicznych dokumentach, nie porada ani rekomendacja. Porządkuję liczby i pokazuję, jak zmieniał się jeden parametr; wyboru nie podpowiadam. Wskazanie konkretnej osobie, czy ma obligacje kupić, trzymać albo wykupić, byłoby doradztwem inwestycyjnym, a na nie potrzebne jest zezwolenie KNF, którego nie mam. Obligacje skarbowe są instrumentem finansowym objętym gwarancją Skarbu Państwa, a nie gwarancją Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, która obejmuje depozyty bankowe do równowartości 100 000 euro. Obrotomierz zajmuje się depozytami i promocjami bankowymi; innych klas aktywów nie analizuję. Obrotomierz zarabia na prowizjach od banków; na obligacjach nie zarabia nic. Osobno opisujemy, ile kosztuje wcześniejszy wykup obligacji na IKE i IKZE, bo na koncie emerytalnym opłata zależy od tego, jak z niego wychodzisz.

Źródła i metoda

• Ministerstwo Finansów, listy emisyjne obligacji detalicznych : komplet parametrów każdej emisji, w tym kwota potrącenia przy przedterminowym wykupie; z tego zbioru pochodzą wszystkie daty zmian w tym tekście.
• Ministerstwo Finansów, archiwum listów emisyjnych : emisje zapadłe, sięgające sierpnia 2003; bez tego archiwum historia opłat kończyłaby się na obecnie sprzedawanych seriach.
• Ministerstwo Finansów, informator obligacyjny : zasady przedterminowego wykupu i opodatkowania: opodatkowaniu podlega kwota postawiona do dyspozycji, pomniejszona o opłatę.

Dane do samodzielnego sprawdzenia: wszystkie emisje obligacji oszczędnościowych od 1999 roku, z oprocentowaniem w każdym okresie, marżami i opłatami za wcześniejszy wykup, publikujemy jako otwarty zbiór danych.