Ile naprawdę daje obligacja skarbowa, jeśli wyjdziesz wcześniej?

Odczyt: z odczytu 1393 listów emisyjnych Ministerstwa Finansów z lat 2003–2026 wynika, że opłata za przedterminowy wykup nie jest kwotą stałą. Jest potrąceniem z narosłych odsetek, którego nie może przekroczyć. Dla dziesięcioletniej EDO ze sprzedaży września 2026 oznacza to dokładnie zero przez pierwsze niecałe siedem miesięcy, a po roku 1,90% netto. Czteroletnia COI, mimo niższego oprocentowania, daje w tym samym punkcie 2,23%, bo jej opłata jest o złotówkę niższa. Za to jako jedyna z długich serii traci ochronę kapitału z końcem pierwszego roku.

Obrotomierz zajmuje się depozytami i promocjami bankowymi, a nie obligacjami. Ale pytanie „lokata czy obligacja” wraca za każdym razem, gdy ktoś planuje, co zrobić z odłożoną kwotą, więc policzyłem je na dokumentach. Ten tekst dotyczy jednej rzeczy: co zostaje na ręku, jeśli wyjdziesz przed terminem wykupu. Trzymam się horyzontu do dwunastu miesięcy, bo dla niego stopa jest podana wprost w liście emisyjnym i nie trzeba zakładać niczego o przyszłej inflacji.

Opłata zabiera wszystko albo nic

W liście emisyjnym zdanie o wcześniejszym wyjściu brzmi tak: należność jest pomniejszana o kwotę narosłych odsetek, ale nie wyższą niż określona kwota. To nie jest opłata stała. Dopóki odsetki są mniejsze od tej kwoty, potrącenie równa się im co do grosza i zabiera je w całości. Dopiero powyżej progu oddajesz stałą kwotę, a reszta zostaje. Wpłacony kapitał jest przy tym bezpieczny, ale nie w każdej rodzinie tak samo. Przy EDO, TOS, ROS i ROD to zdanie nie ma żadnego ograniczenia czasowego, więc opłata nigdy nie sięgnie kapitału. Przy ROR, DOR i COI zaczyna się ono od słów „w pierwszym okresie odsetkowym”, a punkt niżej mówi coś innego. Wracam do tego, bo to najdroższa pułapka w całym mechanizmie.

Praktyczny skutek jest taki, że każda obligacja ma strefę zera. Dla emisji ze sprzedaży września 2026 kończy się ona po około 2,7 miesiąca dla trzyletniej TOS, po 5,1 dla COI i dopiero po 6,7 miesiąca dla EDO. Wcześniej wychodzisz dokładnie z tym, co wpłaciłeś.

Żadna z tych obligacji nie zbliża się w pierwszym roku do stawki promocyjnej konta oszczędnościowego, które nie ma kary za wypłatę w ogóle. Ale ta stawka trwa 100 dni, nie rok. To samo konto zostawione na dwanaście miesięcy spada do 1,50% netto, czyli poniżej wszystkiego, co na tym wykresie wychodzi z pierwszego roku obligacji. Wcześniejsze wyjście z obligacji nie przegrywa więc z kontem oszczędnościowym, tylko z łańcuchem kolejnych ofert, z których każda ma własny limit kwoty i własny termin. Pilnowanie tego łańcucha jest dokładnie tym, czym zajmuje się obrotomierz.

Im wyższy nagłówek, tym droższe wyjście

Zestawiając parametry wszystkich siedmiu emisji obok siebie, widać zależność, o której nie mówi żadna reklama: im dłuższa obligacja, tym wyższa jest i stopa pierwszego okresu, i opłata za wyjście. Obie rosną z zapadalnością, a nie jedna z drugiej: ROS i COI mają identyczną opłatę 2 zł przy różnych stawkach. Od rocznej ROR z 4,00% i opłatą 50 groszy, po dwunastoletnią ROD z 5,60% i opłatą 3 zł.

Dlatego przez większość pierwszego roku hierarchia jest odwrócona. W jedenastym miesiącu COI z 4,75% daje 2,08% netto, a EDO z 5,35% wciąż zero: EDO kapitalizuje odsetki i przy każdym wcześniejszym wyjściu oddaje pełne 3 zł, a jego odsetki przekraczają tę kwotę dopiero po 6,7 miesiąca. Po dwunastu miesiącach COI wychodzi na 2,23% netto wobec 1,90% z EDO, mimo o 0,60 punktu niższego oprocentowania.

Ochrona kapitału wygasa z pierwszym okresem odsetkowym

Zdanie o tym, że potrącenie nie przekracza narosłych odsetek, nie brzmi tak samo w każdym liście i to jest najdroższy szczegół w całym mechanizmie. W listach TOS, ROS, EDO i ROD stoi bez żadnego zastrzeżenia czasowego. W listach ROR, DOR i COI zaczyna się od słów „w pierwszym okresie odsetkowym”, a punkt niżej mówi: „począwszy od drugiego okresu odsetkowego (…) wysokość należności od każdej obligacji jest pomniejszana o kwotę 2,00 zł”, już bez ograniczenia do odsetek. Załącznik nr 3 dopowiada to samo o podłodze: zastrzeżenie „gdy WP jest mniejsze od 100, przyjmuje się WP = 100” obowiązuje wyłącznie w pierwszym okresie odsetkowym. Rozpoznaje się to po obecności tego punktu w liście, a nie po tym, czy obligacja wypłaca kupon, czy kapitalizuje.

Ile to kosztuje, zależy od długości okresu. Przy ROR i DOR okres trwa miesiąc, więc ryczałt obowiązuje praktycznie od początku: ROR zamknięta tuż po pierwszym okresie daje minus 2,73% w skali roku, czyli mniej niż wpłacone 100 zł: kupon po podatku to 27 groszy, a opłata 50 groszy schodzi już z kapitału. Przy COI okres trwa rok, więc przez cały horyzont tego tekstu ochrona jeszcze działa i nic się nie dzieje: po dwunastu miesiącach narosłe 4,75 zł jest dużo wyżej niż 2 zł opłaty, stąd te 2,23%. Koszt pojawia się dopiero w pierwszych miesiącach drugiego roku, gdy nowy okres ledwo zaczął naliczać, a 2 zł schodzi w całości, tym razem z kapitału. Konkretnej liczby tam nie podaję, bo zależy od inflacji w tym okresie, a jej nie prognozuję. To są jedyne trzy rodziny, przy których zdanie „obligacji nie da się stracić” przestaje być prawdziwe.

W strefie zera nie ma też podatku

Łatwo założyć, że po potrąceniu opłaty fiskus i tak weźmie swoje od pełnych odsetek. Nie bierze. Informator obligacyjny Ministerstwa Finansów mówi, że przy przedterminowym wykupie opodatkowaniu podlega „faktyczna kwota dochodu z obligacji stawiana do dyspozycji posiadacza obligacji pomniejszona o opłatę”. Podatek 19% liczy się więc od tego, co zostaje, a nie od tego, co narosło. Skoro w strefie zera do dyspozycji nie zostaje nic, to podatku nie ma w ogóle. Wychodzisz z dokładnie wpłaconą kwotą.

Jak to sprawdziłem

Wszystkie parametry pochodzą z listów emisyjnych pobranych u emitenta, nie z omówień. Żeby nie sprawdzać samego siebie, wynik naszego modelu porównałem z oficjalną tabelą odsetkową, w której Ministerstwo Finansów samo podaje dzienne wartości narosłych odsetek. Na jedenastu punktach kontrolnych odchylenie nie przekroczyło 0,0044 zł na 100 zł, czyli mieści się w zaokrągleniu do groszy. Ta kontrola wykryła zresztą realny błąd: pierwsza wersja liczyła miesiąc jako 30,44 dnia zamiast rzeczywistych dat i myliła się o trzy grosze.

Punkt odniesienia dla depozytów bierze się z dwóch stron. Górna półka to najwyższa stawka z naszego katalogu wśród kont, których limit obejmuje co najmniej 100 000 zł, liczona przy każdym budowaniu tej strony, więc nie rozjeżdża się z rankingiem. Wyżej oprocentowane konta w katalogu są, ale z limitem rzędu 25–50 tys. zł, a przy kwocie porównywalnej z zakupem obligacji to już nie jest ten sam produkt. Przeciętny depozyt to statystyka NBP o średnim oprocentowaniu nowych umów gospodarstw domowych, która w czerwcu 2026 wynosiła 2,94%. Różnica między tymi dwiema liczbami jest dziś blisko dwukrotna i to ona, a nie sama obligacja, najmocniej zmienia wynik porównania.

Zobacz aktualne oferty

Ten tekst pokazuje, co się dzieje przy wyjściu przed czasem. Jeśli szukasz miejsca na pieniądze, które mają zostać płynne, aktualne stawki i warunki zbieram w rankingach: konta oszczędnościowe oraz lokaty. Jeśli Twoja część długoterminowa jest już ulokowana, w ustawieniach można wyłączyć lokaty z planu i zostawić same promocje.

Zakres tego tekstu

To jest zestawienie i kalkulacja na publicznych dokumentach, nie porada ani rekomendacja. Porządkuję liczby i pokazuję, jak działa mechanizm; wyboru nie podpowiadam. Wskazanie konkretnej osobie, czy ma obligacje kupić, trzymać albo wykupić, byłoby doradztwem inwestycyjnym, a na nie potrzebne jest zezwolenie KNF, którego nie mam. Warto pamiętać, że obligacje skarbowe są instrumentem finansowym objętym gwarancją Skarbu Państwa, a nie gwarancją Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, która obejmuje depozyty bankowe do równowartości 100 000 euro. To dwie różne gwarancje i porównując instrumenty, porównujesz też je. Obrotomierz zajmuje się depozytami i promocjami bankowymi; innych klas aktywów nie analizuję i nie porównuję. Obrotomierz zarabia na prowizjach od banków; na obligacjach nie zarabia nic. Osobno opisujemy, ile kosztuje wcześniejszy wykup obligacji na IKE i IKZE, bo na koncie emerytalnym opłata zależy od tego, jak z niego wychodzisz.

Źródła i metoda

• Ministerstwo Finansów, listy emisyjne obligacji detalicznych : podstawa wszystkich parametrów w tym tekście: stopa pierwszego okresu, marża, mechanizm indeksacji oraz brzmienie punktu o potrąceniu przy przedterminowym wykupie. Emisje ze sprzedaży września 2026 to listy nr 83/2026 (ROR0927), 84/2026 (DOR0928), 85/2026 (TOS0929), 86/2026 (COI0930), 87/2026 (EDO0936), 88/2026 (ROS0932) i 89/2026 (ROD0938).
• Ministerstwo Finansów, informator obligacyjny : sekcja 9: przy przedterminowym wykupie opodatkowaniu podlega faktyczna kwota dochodu stawiana do dyspozycji, pomniejszona o opłatę; podatek 19% na podstawie art. 30a ust. 1 pkt 2 ustawy PIT, pobierany przez agenta emisji.
• Ministerstwo Finansów, tabele odsetkowe : dzienne wartości narosłych odsetek dla każdej emisji; użyte jako niezależna kontrola naszego modelu wyceny, odchylenie do 0,0044 zł na 100 zł.
• Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 30a ust. 1 pkt 2 (ISAP) : źródło podstawy 19-procentowego podatku od odsetek i dyskonta od papierów wartościowych, niezależne od emitenta.
• Bankowy Fundusz Gwarancyjny, gwarantowanie depozytów : zakres gwarancji BFG, potrzebny do rozróżnienia, którego ten tekst pilnuje: obligacje skarbowe stoją za gwarancją Skarbu Państwa, a nie za gwarancją depozytową.
• NBP, statystyka stóp procentowych : średnie oprocentowanie nowych umów depozytowych gospodarstw domowych, użyte jako punkt odniesienia dla przeciętnego depozytu (2,94% w czerwcu 2026).

Dane do samodzielnego sprawdzenia: wszystkie emisje obligacji oszczędnościowych od 1999 roku, z oprocentowaniem w każdym okresie, marżami i opłatami za wcześniejszy wykup, publikujemy jako otwarty zbiór danych.