Przejdź do treści
obrotomierz

Jak czytać kartę gminy

Każda liczba na karcie pochodzi ze źródła urzędowego. Tu jest, co znaczy, skąd ją bierzemy i po co ją pokazujemy.

Pieniądze w banku

Gotówka i depozyty gminy: pieniądze na rachunkach i lokatach. Porównujemy średnią z pięciu stanów w roku (31 grudnia roku poprzedniego i koniec każdego kwartału, skrajne z wagą połowy), bo stan z jednego dnia bywa przypadkowy.

Źródło: Sprawozdanie Rb-N, wiersz N3 (lokaty: N3.3), Ministerstwo Finansów, BeSTi@.

Po co to pokazujemy: Od tych pieniędzy bank płaci gminie odsetki, tak jak od oszczędności mieszkańców.

Odsetki i procent

Odsetki to § 092x „Wpływy z pozostałych odsetek” bez działów, w których są głównie odsetki od należności (010, 400, 700, 855, 900). Procent to odsetki podzielone przez średnią gotówkę, jak przy lokacie. Podajemy go, gdy kwota pasuje do gotówki (od 1,5%), a przy 20 najwyższych wynikach w roku dopiero po sprawdzeniu w sprawozdaniu gminy. Gdy kwota nie pasuje, pokazujemy ją tylko jako wykazaną w sprawozdaniu, bez dzielenia przez gotówkę: część odsetek mogła trafić do innego paragrafu albo innego roku.

Źródło: Sprawozdanie Rb-27S, Ministerstwo Finansów, BeSTi@; otwarty zbiór odsetek samorządów.

Po co to pokazujemy: To główna liczba karty: ile gmina zarabia na swoich pieniądzach w banku.

Kwota podana przez urząd

Gdy skarbnik gminy poda nam kwotę odsetek od rachunków i lokat, ta kwota zastępuje kwotę ze sprawozdania w procencie i we wszystkich porównaniach. Na karcie jest to wprost podpisane, a w zbiorze danych jest kolumna ze źródłem kwoty i datą odpowiedzi.

Źródło: Odpowiedź urzędu na nasze pytanie (mail), z datą.

Po co to pokazujemy: Liczba od samej gminy jest dokładniejsza niż nasze przybliżenie ze sprawozdania.

Mediany i miejsca

Porównujemy gminę z medianą powiatu, województwa i kraju oraz grupy podobnych gmin. Miejsce w kraju i w województwie podajemy tylko w górnej połowie listy; niżej piszemy „poniżej mediany”. Więcej gotówki ani wyższy procent nie znaczą lepszego gospodarowania: pieniądze bywają odłożone na inwestycję albo pochodzą z dotacji.

Źródło: Te same dane dla wszystkich gmin, liczone tą samą miarą.

Po co to pokazujemy: Pokazujemy, jak różne bywa oprocentowanie pieniędzy samorządów podobnej wielkości.

Podobne gminy

Grupa: ten sam rodzaj gminy (wiejska, miejsko-wiejska, miejska) i przedział ludności (do 5 tys., 5-10, 10-20, 20-50, ponad 50 tys.), a do tego położenie w obszarze funkcjonalnym dużego miasta albo poza nim. Gdy taka grupa ma mniej niż 15 gmin, nie dzielimy jej według położenia.

Źródło: Rodzaj gminy z TERYT, ludność z GUS, obszary funkcjonalne miast z pliku Eurostat LAU 2025.

Po co to pokazujemy: Gmina z jednym dużym miastem to co innego niż gmina z 30 wsiami.

Dochody mieszkańców z PIT

Suma dochodów mieszkańców gminy z zeznań PIT, podzielona przez liczbę mieszkańców z końca tego samego roku. Za 2022 rok MF podaje ją wprost; za 2024 rok odwracamy wzór MF (udział gminy to 7% dochodów mieszkańców pomnożonych przez wskaźnik waloryzacji 1,149). Kwota bez waloryzacji, dlatego bywa niższa niż w serwisach, które podają ją po waloryzacji. Nie obejmuje dochodów rolników z KRUS ani świadczeń.

Źródło: Ministerstwo Finansów: kwoty dochodów JST na 2025 i 2026 rok.

Po co to pokazujemy: Z tych dochodów mieszkańcy mogą odkładać.

Podatek od odsetek

Samorządy nie płacą podatku dochodowego od odsetek od swoich pieniędzy w banku, więc procent gminy jest „na rękę”. Mieszkaniec od odsetek z lokaty płaci 19% podatku Belki, chyba że oszczędza na IKE albo IKZE.

Źródło: Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych (zwolnienie samorządów) i ustawa o PIT (art. 30a).

Po co to pokazujemy: Żeby porównywać procent gminy z oszczędnościami mieszkańców uczciwie.

Gwarancja BFG

Pieniądze samorządów na rachunkach nie są objęte gwarancją Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (art. 22 ust. 1 pkt 12 ustawy o BFG). Oszczędności mieszkańców są chronione do 100 000 euro na osobę w jednym banku.

Źródło: Ustawa o BFG, stanowisko BFG w sprawie środków samorządów.

Po co to pokazujemy: To samo pytanie „czy moje pieniądze w banku są bezpieczne” dotyczy gminy i mieszkańców inaczej.

Bank budżetu

Bank, w którym gmina ma rachunki: gminy są podatnikami VAT, a urzędowy wykaz podatników VAT (biała lista) podaje ich rachunki bankowe; bank rozpoznajemy po numerze rozliczeniowym z rejestru NBP i pokazujemy ten, w którym gmina ma najwięcej rachunków (numerów rachunków nie publikujemy). Gdy gmina ogłosiła przetarg na bankową obsługę budżetu w Biuletynie Zamówień Publicznych od 2021 roku, dokładamy jego wynik, liczbę ofert i okres umowy. W gminach z przetargiem bank z wykazu był ten sam co w przetargu w 95% przypadków; różnice to głównie przetargi, których umowa już wygasła albo jeszcze się nie zaczęła.

Źródło: Ministerstwo Finansów: wykaz podatników VAT (biała lista); NBP: rejestr numerów rozliczeniowych; Biuletyn Zamówień Publicznych.

Po co to pokazujemy: Który bank trzyma pieniądze gminy i do kiedy.

Budżet i dług

Dochody i wydatki ogółem od 2014 roku, wydatki według działów klasyfikacji budżetowej, inwestycje (paragrafy majątkowe), pieniądze z Rządowego Funduszu Polski Ład (§ 637) i dług na koniec roku. Gmina może mieć jednocześnie pieniądze na lokatach i kredyty.

Źródło: Sprawozdania Rb-28S, Rb-NDS, Rb-27S i Rb-Z, Ministerstwo Finansów.

Po co to pokazujemy: Skąd gmina ma pieniądze i na co je wydaje; inwestycje i dotacje tłumaczą skoki gotówki.

Mieszkańcy i okolica

Liczba mieszkańców (do kwot na mieszkańca: stan na 30 czerwca 2026), seniorzy, saldo migracji, przedsiębiorcy, bezrobotni, powierzchnia, wsie i miejscowości. Płace, stopa bezrobocia i ceny mieszkań GUS podaje tylko dla powiatu, dochody i wydatki gospodarstw tylko dla województwa, i tak je podpisujemy.

Źródło: GUS: Bank Danych Lokalnych i rejestr TERYT; Eurostat LAU 2025.

Po co to pokazujemy: Seniorzy to emerytury i lokaty, przedsiębiorcy to konta firmowe i IKZE, ceny mieszkań to oszczędzanie na mieszkanie.

Dane do pobrania: odsetki samorządów i dług i gotówka samorządów (CSV, CC BY 4.0). Nie doradzamy, pokazujemy dane.